Үүр цайхын алдад дунд хүү нь ээжийнхээ орны өмнө ирчихсэн чичрээд зогсож байжЮу болов гэхэд, аавын бие хайраад би даараад байна гэхэд нь эхнэр өвөртлөөд унтсан байнаӨглөө цайгаа чанаад нөхрийгөө сэрээх гэтэл аль хэдийнэ өнгөрөөд бие нь хөшчихсөн байжээЮунаас болсныг бүү мэдАх дүүсээ цуглуулан ажил явдлыг нь өнгөрөөгөөд заларсан ламаас асуувал…

“Сэртэн” хэмээх сүрлэг уулын суганд “Рашаант” нэртэй маш сайн устай худаг байдагЭнэ худагт 1996, 2001 онуудад хоёр удаа луу ичсэн тухай нутгийн хүмүүс ярьж байлааДэлгэрэнгүй үзэх Тус худгийн ойролцоо “шовгор” хочит Цогт-Очир гэдэг айл өвөлжиж, хаварждаг байжээТэднийтэй саахалт байдаг Доржпалам морио услахаар худаг дээр явж очтол Цогг-Очир худгийн ёроол бохирдсон байна гээд ёроолыг нь цэвэрлэх гэж байна хэмээн хүрз авчиран хусаад сууж байжээДоржпалам өнгийн үзээд, – Цогт-Очир минь, больж үзНаадах чинь ер бусын юм байнаАрай луу биш биз дээ? гэхэд Цогт-Очир -Юуны чинь лууДэмий балай юм ярьж байх юмХарин чөтгөр, шулам нь байж мэднэХурдхан цэвэрлэх нь дээр биш үү гэж эрс зөрж эрээн алаг, торгомсог саа мэт зүйлийг хуссаар байжээДоржпалам зөрүүд хүнтэй юу ярих билээ гэж бодоод морио услаад буцсан байнаОрой гэртээ цай ууж суусан Цогт- Очир гэнэт инээснээ, -Эхнэр, нааш ирМиний аяганы ёроолд луу ичсэн байна гэж тас тас хөхөрчээГайхсан эхнэр нь, – Чи юу яриад тэнэгтээд байгаа юм бэ? гээд нөхрийнхөө аягатай цайг очиж үзвэл

хар цайтай аяганы ёроол үнэхээр нил гялалзсан саа мэт хар алаг юмаар дүүрчихсэн байжЯмар сонин юм бэ? гэхэд Цогт-Очир, Худгийн ёроол ийм болчихсон байхаар нь би цэвэрлэсэн юмМангар Доржпалам луу ичсэн байж мэднэ, боль гэж мэдэм- хийрээдБи бараг цэвэрлэчихсэн гээд инээж суужээГайхсан эхнэр нь нэг их юм хэлэлгүй тэгэсхийгээдлөнгөрсөн байнаЭхнэр нь бага хүүтэйгээ унтахад Цогт-Очир хойморынхоо орон дээр дунд хүүтэйгээ унтсан байнаҮүр цайхын алдад дунд хүү нь ээжийнхээ орны өмнө ирчихсэн чичрээд зогсож байжЮу болов гэхэд, аавын бие хайраад би даараад байна гэхэд нь эхнэр өвөртлөөд унтсан байнаӨглөө цайгаа чанаад нөхрийгөө сэрээх гэтэл аль хэдийнэ өнгөрөөд бие нь хөшчихсөн байжээЮунаас болсныг бүү мэдАх дүүсээ цуглуулан ажил явдлыг нь өнгөрөөгөөд заларсан ламаас асуувал тиймчтодорхой юм хэлэлгүй яваад өгсөн байнаҮүнээс хойш хориод хонож байтал том хүү нь цай ууж сууснаа ээжийгээ дуудаж, -Миний аяганы ёроол хачин болчихож гэжТэгмэгц эх нь тэр дор нь цэвэрлээд аягыг хог дээр хаячихсан байнаОрой Цэнд ав- гай хүүхдүүдтэйгээ хоол идэж орондоо орохынхоо өмнө аяга цай уугаад хэвтэх гэтэл мөнлөөрийнх нь аяганы дотор тэр чигээрээ хар эрээн болчихсон байжГайхсан Цэнд авгай аягыг тэр дор нь хага цохиодгаргаад шидчихсэн ажИнгээдлбага хүүгээ өвөртлөн унтжээӨглөө хүүхдүүд ээжийгээ босохыг хү- лээцгээн хэвтэж цөхрөөд бостол ээж нь нас барчихсан бай- сан байнаДахиадлбөөн ажил явдал боловӨнчин хоцорсон гурван дүүгээ ээжийнхээ 49 хоногийг дуустал харж байгаад авч явахаар айлын ганц том охин нь үлдсэн байнаХүүхдүүд балчир юм болохоор юу эсийг анзаарах билээДоржпалам талийгаач Цогт-Очирынд бууж том охинд болсон явдлыг нэгбүрчлэн ярьж өгчээХэрэв аав чинь миний үгэнд орсон бол үхээчбил үү, үгүйчбил үүХэрэв та нарыг зөвшөөрвөл ах нь гайгүй сайн ламд очоод ирдэг юм бил үү гэжээТалийгаачийн охинчдуртай зөвшөөрсөн байнаДоржпалам зэргэлдээх сумынхаа нэгэн ламыг зорьж очжээБолсон явдлыг нэг бүр ярьж өгөөд өргөл барин “Аргалж өгөөч” хэмээн гуйжээӨвгөн лам судар эргүүлж, төөрөгбуулгаснаа, – Ээ, бурхан миньЧи арай эрт ирэхгүй дээЯмарчих нүгэл хийсэн юм бэ?

Хайран хүүхэд залуус гэж баахан ном уншаад ийн хэлжээЯвуулын хувирамтгай шулмыг буснуулжЧамайг очиход хүүхдүүд бүгд нас нөхчсөн байнаЧи зөв сэт- гэлтэй хүн юмТэднийг өөриймсөг сэтгэлээр оршуулБи чамд алтан савыг нь нээгээд өгье гэж ламын зүгээс хийх бүхнийг хийж өгсөн байнадоржпалам зам зуураа тэр ламд нэглитгэхгүй явсаар иржҮгүй ядаад хүүхдүүдийнх нь нэг ньчболов байжлтаараа гэж бодож явжээГэртээ иртэл эхнэр нь бөлцийтлөө уйлчихсан, Нөгөө Цогт-Очирын хүүхдүүд өчигдөр бүгд зэрэг нас барчихажБи амьтан хүнтэй нийлж гэр дотрыг нь зөөж тусгаарласан боллооОдоо яадаг билээ гээд унтсан байнаӨвген ламд үнэн голоосоо итгэсэн Доржпалам, том хүүгээ дуудан ирүүлж, – Чи яваад сумын банкнаас мөнгө аваад ир гэж дав- хиулжээХүүхдүүдийг нас бардаг орой тэднийхээр Доржпа- ламын хүү буугаад мордсон байнаТэднийд ороход хүүхдүүд хоорондоо, -Миний аяганы ёроол хээтэй болчихожМинийхчбас адил гэж өөр хоорондоо гайхан ярилцаж сууцгаасан байнаТэдний дэргэд цай ууж суусан Доржпаламын хүүгийн аяганд юучбайсангүйТэр айлын үлдсэн хүүхдүүд бүгд зэрэг үхсэн байсныг Доржпаламын авгай мэджээҮхрээ саагаад дуустал бүгд талийгаачийн хот руу цувчихсан ажТэгэхлээр нь араас нь очиж цааш хөөгөөд эргэж явахад нь талийгаачийн гэрээс хүн гарах нь битгий хэл яндангаас нь утаачгарахгүй байсан байнаХүүхдүүд юм болохоор унтаж орхижОрж сэрээгээд буцахаас гээд яваад ортол гэр нь хүйт даагаад их зэврүүн байжээЗүүн орон дээр хэвтэж байсан эгчийг нь сэрээх гэтэл нас бараад бие нь хөшчихсөн байсан байнаБалмагдсан хөгшин сандран бусдыг нь сэрээх гэтэл бүгд өөд болсон байжАйсан хөгшин шогшоогоороо гэртээ очиж хүүгээ ойролцоо айлууд руу мор- дуулж, олны хүчээр тэднийг ном гүрмийнх нь дагуу тусгаар- луулаад байсан байнаҮүнээс хойш дахин худагт эрээн юм үзэгдэхээ больж, хүмүүс амар жимэр амьдарцгааж буй ажээ