НҮГЭЛ НҮДЭЭРЭЭ ГАРДАГ ГЭЖ ҮНЭН АЖЭЭ…. Та энэ өрөөнд чимээгүйхэн шиг байж болдоггүй юм уу?” гэж чангахан хэлэхэд аав нь сандарч “Миний түмэн бурууХоёр хүүхдээ хооронд нь эвдрэлцүүлж байхаар би эргэж ирэхгүйгээр явна ааТэгээдчтанай хүн надад хоол унд өгдөггүйГал тогоонд хүүтэйгээлхоёулахнаа хоолоо хийгээд идчихдэг юмшдээАяга цай хийгээд уухаар хүртэл хялалзаж, цэхэлзээд аавд нь хэцүү байдаг юм шүү” гэж чичирхийлсэн хоолойгоор нулимсаа арчиж….

Хүний амьдрал гэж хүссэнээр байх биш дээНасны бөгсөнд их зовлон үзсэн Намхайдорж хөгшин нарт хорвоог цаг бусаар орхисоннь дэндүү харамсалтайТэрбээр өвчнөөр таалал төгсөөгүй, өөрт нь хэтэрхий хатуу ханддаг байсан бэрийн дарамт, шахалтыг тэсэн тэвчиж чадахгүй дээ өндрөөс үсэрч амиа хорловНаймдугаар сар талдаа орж, намрын урь аль хэдийнэ орсон цаг үед удахгүй хичээл сургууль эхлэх гээд түм түжигнэж, бум бужигнаж байсан эл үед Намхай өвөө нартаас буцжээТалийгаач бага хүүгийндээ амьдардаг байсан бөгөөд тэднийх 10 дугаар хороололд ашиглалтад ороод удаагүй байгаа нэгэн хотхоны 9 давхарт амьдраад жил гаруйлболж байгаа ажээБага хүү Мөнхөө нь барилга дээр ажилладаг бөгөөд цаг, наргүй ажилладаг тул ар гэрийнхэн нь ямархуу байр байдалтай байдагт тэр бүр анхаарал тавиад байж чаддаггүй нэгэнХаа газрынх нь мэдэгдэхгүй, удам угсаа муутай, дээр нь ааш зан гэж адсага шиг нэгэн бүсгүйтэй дэр нийлүүлжээТэдний дундаас нэг хүү гарсан бөгөөд өдгөө найман сартай ажХүүхдээ хараад гэртээ суудаг бэр Цэлмэг ер нь дур зоргоороо нэгэн бөгөөд гэртээ удаан сууснаас болж ихлуур бухимдалтай, юм болбол нөхөр, хадам аав,

хадам дүү рүүгээ харааж загнадаг болжээНөхөр Мөнхөө нь “Аргагүй дээ, хүүхдээ асрахын хажуугаар нас өндөр гарсан аавыг нь маллаж байнаДүү бид хоёрын хоол ундыг бэлтгэхээс өгсүүлээд хийх ажил ихтэй хүнийг буруутгаад яах вэ” гэж асуудал үүсдэгийг мэдсэнчмэдээгүй царайлж явдаг боловТүүний хувьд махартлаа зүтгэж байж авсан хэдэн төгрөгөө аав, эмэгтэй дүүгээсээ нуугаад эхнэртээлөгчихдөг байвАав нь өндөр настан учраас тэтгэврийн хэдэн төгрөгөө авч, охиндоо болон өөртөө, нялх балчир зээдээ зарцуулдаг байвМөнхөө аавыгаа байранд орсны дараалДорнод аймгаас авчирч, нийслэлд суурин суулгажээБэрийн гар хардаг болсон хөгшинд энэ амьдрал үнэндээ там мэт санагдаж эхэлжээӨглөөд хүү нь ажилдаа, охин нь хичээлдээ явнаӨдөржин бэрийн царай харж, аяга цай горьддог хөгшин хүн орой болохыг тэсэн ядан хүлээнэХөөрхий дээ, хоёр хүүгээ харуулдаж, цонх ширтсээрлчимээгүй суудаг байжУг нь Намхай өвөө гар утастайчбэр нь аваад унтраагаад нуучихдаг гэнэТэгэхгүй бол хүүгээчажил хийлгүүлдэггүй, хов зөөдөг хэмээн бэр нь уцаарладаг гэнэХөгшин хүн хов зөөнө гэж юу байх вэ, бэр нь худлаа хэлж байхгүй юуНэг удаа бүр гар хүрч, хөл рүү өшиглөж байсныг Намхай охиндоолсэмхэн ярьжээХэдий Мөнхөө өөрийн мөнгөө хурааж авсан байрчгэлээ айлд байгаа гэдэг утгаараа охин дүү нь бэртэйгээ арсалдаж чаддаггүй байжМөнхөөгийнх гэх өрх айлчүнэн Тиймээс бэрийн царай харж, ааш аяыг нь олно гэдэг үнэндээ бэрх байсан тул Намхай “Би энд удаан байж чадахгүй ээАав нь нутгаа бараадъяСүүлийн үед нутгаа их санаад байх боловТэгээдчтом хүүгийндээ хэд хонож байгаад өвлийн хүнсээ нэгмөсөн төхөөрч ирье” гэж учирлажээГэтэл хүү нь хүсэлтийг нь хүлээж авалгүй уцаарлаж, “Таныг явуулах мөнгө төгрөг муутай байнаТа хэд хоног байж байл дааБи цалингаа аваад ахын хүүхдүүдэд чихэр, боов явуулна” гэж ярихыг нь авгай нь сэмхэн сонсчихоод жижиг өрөөнд орж ирээд учиргүй цамнаж, загнаж эхлэвТэрбээр “Аавыгаа явуулЭсвэл би хүүгээ аваад энэ гэрээс чинь зайлах уу?” гэж хашгиран орилжээГэтэл хоёр хүний дунд аав аа гэх үү, амраг ханиа гэх үү,

Мөнхөө яахаа мэдэхгүй мэгдэж, чаддагаараа аавдаалуураагаргаж “Таниаслболж дандаа энэ гэрт хэрүүл гарч байх юмТа энэ өрөөнд чимээгүйхэн шиг байж болдоггүй юм уу?” гэж чангахан хэлэхэд аав нь сандарч “Миний түмэн бурууХоёр хүүхдээ хооронд нь эвдрэлцүүлж байхаар би эргэж ирэхгүйгээр явна ааТэгээдчтанай хүн надад хоол унд өгдөггүйГал тогоонд хүүтэйгээлхоёулахнаа хоолоо хийгээд идчихдэг юмшдээАяга цай хийгээд уухаар хүртэл хялалзаж, цэхэлзээд аавд нь хэцүү байдаг юм шүү” гэж чичирхийлсэн хоолойгоор нулимсаа арчиж өгүүлэвИйнхүү хэрүүл уруул болсны дараа тэд унтахаар хэвтэж, хорвоогийн нэг өдрийг жаргаавМаргааш нь Намхай өвөөгийн тэтгэвэрчбууж, хэдэн төгрөг өвөртөлсөн өвөө сэтгэл санааны хямралд орж сэтгэлээ засахаар ганцшил архи аваад гэртээ оржээАзаар бэр нь хүүтэйгээ байсангүйТиймээс жижиг өрөөндөө орж байгаад өөрийн тааваараа тухалж байгаад шил архиа хөнтөрчээСогтсон Намхай өвөөд амьдрах итгэл, урам зориг, сонирхол төрсөнгүйТиймээс тэрбээр амиа егүүтгэхээр шийджээХамгийн сүүлчийн удаа хүүхдүүд рүүгээ утсаар ярих гэсэн боловч утасных нь цэнэг дуусаад унтарсан байвИнгээд зориг, зүрх орсон тэрбээр өөрийгөө боомилох гэж оролдсончболсонгүйТиймээс цонхоороо үсрэхээр шийдэн бүх хувцсаа тайлж орхичихоод үсэрчихжээИнгээд шалдан биеэр арзгар үзүүртэй төмөрнүүд дээр унасан Намхай өвөө “Ёо ёо, ямар аймар юм бэ,” гэж орилсоор амьсгал хураажээИйнхүү үдшийн 19 цагийн үед хүн өндрөөс унаж өөд болсныг гудамжны бөбөчин нар хараад хүн амьтанд мэдэгдэж, дуудлага өгчээЭл явдлаас хойш Намхай өвөө буг болж, сүнс сүүдэр нь эргэлддэг болжээТухайлбал, тэр байрны доогуур явсан хүмүүст “сөөнгө хоолойтой өвөө

“Үxлээ, ёо ёо” гэх чимээ сонсогддог болжээНэгэн удаа хичээлээ тараад үдэш гэртээ ирсэн оюутан охинтой дээрх явдал таарч “Хүүхээ, надад туслаарайҮxлээ, үxлээ” гэх яриа сонсогджээАйсан охин галзуу мэт хар хурдаараа гүйж, яаж гэртээ орсоноочсанах сөхөөгүй орж иржээТүүнээс гадна тэр байрны доод талд найман нэрийн дэлгүүр ажилладаг бөгөөд нэг орой дэлгүүрээ кассчин хоёр охин хаагаад гартал үүдэнд нь архины шил барьчихсан өвгөний cүнc харагджээАйсан өнөөх хоёр хашгираад дэлгүүр рүүгээ гүйгээд оржээЭргээд хартал цонхон дээр нь ямар нэг юм гуйж, царайчилсан аймшгийн дүрстэй өвгөний cүнc харагдсан чигээрээ байвТэд 102-т дуудлага өгснөөр эл аймшигт газраас аврагдаж, маргаашнаас эхлэн дэлгүүр ажиллахаа больжээХэдий гэмгүйчгэлээ бусдад аймшгийн дүр төрхтэй харагддаг Намхай өвөө буг чөтгөр болж, харагдах нэгэнд харагдаж, харагдахгүй нэгэнд огтоос харагддаггүй ажээЭл байдлаас хойш бэрдээ гомдож, тунирхан хорсож, амиа хорлох болсон талийгаачийн сүнс бэр Цэлмэгийг зүгээр байлгахаа больжээУнтлагынх нь өрөөнд бүх бие нь цуc нөж болчихсон хадам аавынх нь cүнc нэг бус удаа харагдаж, зарим шөнө хар даран зүүдэлдэг боловЖихүүцэм хоолойтой өвгөн Цэлмэгийн толгой дээр “Нэг жилийн хугацаанд намайг яаж зовоож, тамладаг байлааЦээжний минь махаа зулгаасан хүн шүү биНамайг зовоож байсан шиг миний хүүг зовоохыг чинь би харж чадахгүй шүү” хэмээн их зэвүүнээр хэлэх нь сонсогдож, давхийн цочин сэртэл өмнө нь шалдан өвгөн зогсож байх жишээтэйИйнхүү галзуурах шахсан Цэлмэг аргаа баравУгийн шүтлэггүй, Гандан хийдээр бараг гарч үзээгүй тэрбээр арга мухардаж,

сайн гэсэн ламын хаяг аваад лам дээр очиж хий юм хардаг болсноо хэлтэл мөнөөх лам хүүхний харцыг хараад л “Нүгэл нүдээрээ гарна гэж байдаг юмНастай хүнд ямар хайр гамгүй, хүндэтгэлгүй ханддаг байсан юм бэ? Ядаж байхад зурганд нь чи нэгчудаа зул хийж өргөж байгаагүй юм байна шүү дээТэгэхээр аргагүйшдээГэмээ ухаарч, нүглээ цайруулж, ном уншуулБурхан шүтээнийг нь дээдэлж явЧамд хэрэггүй мэт санагдсанчүлдсэн үр хүүхэд, ач зээд нь хэрэгтэй шүү” гэж ширүүхэн хэлжээНөхөртөө өөрт тохиолдоод байгаа бүхнээ хэлтэл

Мөнхөөчбас айж жийрхэн, ганцаараа гэртээ байхаас айдаг боловХүүгийнхээ зүүдэнд олонтаа харагдах болсон аав нь хүүгээ буян хийхийглцарайчилж гуйдаг байжХарин харгис хэрцгий бэрээ бол айлгаж, хатуу ширүүнийг амсуулахаар ийнхүү өөрт нь муу муухайгаар хоргодож, үзэгддэг харагддаг боловЦагийн аясаар Намхай өвөөгийн cүнc харагдахаа больж, бэр Цэлмэгчааш зан нь засарч,

Мөнхөөгийнх гэх айл дахиад нэг хүүгээр бүл нэмж, эвийн дөрвөн шагай шиг эвтэй найртай амьдрах болж, харин тэднийд дөрвөн жил хэлам, дарамт шахалтанд байсан охинДүү нь их сургуулиа дүүргээд төрсөн нутагтаа очиж ажиллаж амьдрахаар Дорнод нутгийг зорьсноор эл гунигт амьдрал гэрэл гэгээтэйгээр дуусчээ.