Нарангарвуу нэгэнт амь тасарсан сэтгэлт залуугийн толгойг тэврэн уйлан хайлан байхад зэр зэвсэг, өмссөн зүүснээрээ дээ..рэмчдийн дундаас гоц ялгарсан нэгэн эр, ер бусын гоолиг цагаан морио агсамнуулан хажууд нь ирж тасын нүд шиг эргэлдсэн хурц нүдээр цоо ширтсэн тэр мөчөөслэнэ хорвоод үзэсгэлэнт эм болж төрсний гай ирсэн…..

Нарангарвуу үүрээр түр зуурхан дугхийгээд сэрлээХамаг биений нь хар хөлс асгарчээГавар юм уу занданы үнэр шингэсэн торгон хөнжлийн захыг доош нь болгож

мээмээ ил гаргаад хэдэнтээ гүн амьсгаа авахад дотор нь бяцхан онгойж, хамаг биеийг нь доргиож байсан зүрхний нь цохилт анирлан намживГадаа тэнгэр бүрхэг бололтой үүрийн туяа асрыг нэвт гэрэлтүүлсэнгүйӨдийд уг нь гэрэлтэж байдагсанБүрхэг байгаа бол аль хэдийний мартагдсан бороо орноБороо орвол…

Асрын гадуур харуулын тангад мягуй мэт зөөлнөөр гишиглэн шуухитнаж, морьд ногоо шир шир хазлан тооройн навч үүрийн зөөлөн салхинаа сэрчигнэх сонсогдоноНарангарвуу өндийн мөнгөн дэвээртэй уснаас хэд залгилахад булгийн хүйтэн ус амыг нь дэвтээн сэрүүцүүлэвБүх юм зүүд шигЭнэ орчлонгоос хальж төрөл аралжин өөр цагт, өөр оронд хүний биеийг олж төрсөн бол зүүд шиг ийм явдал тохиолдож болохсонГэтэл хорвоо дээр хүн болж төрсөн хориодхон насандаа өөрийнхөө газар нутаг дээр харийн дээрэмчний гарт орсон нь санаанд багташгүйДотрыг нь дэвтээн сэрүүцүүлсэн энэ хүйтэн цэнгэг уснааслхамаг хэрэг явдал үүссэнЛусын хорлол, хурмастын хилэн аль бүх юм нэгдэж 6айж иймд хүргэсэн биз гэж бодноГовь нутагт нь булаг шанд байтугай худаг ширгээсэн их ган боловХолын энэ баян бүрдэнд ирсэн өдөр нүдэн дээр зураастай юм шиг илхэнҮзүүр хязгааргүй арын говийг яаж зовж тууллааЭцгийн үгэнд орж даган нүүсэн айлууд ган гачаалд ядарч туйлдсан малын талыг арын говийн элсэн манханд цувуулан хаясаар хоног зvтгэсний эцэст энэ

Баянбүрдийн бараа харсанГангийн гал наранд ангаж ядарсан хүмүүс ёстойлавралын орны бараа харсан мэт ямар их баярлаж байлааСалхичүгүй, зэрэглээчүгүй ухаа ягаан униар татсан тэнгэр газрын савсалганд хайлаас тоорой баглайлдан ногоорч харагдах нь гандирсан үзэгдэл үү гэмээр байсанНүүдэлчид шууд малаа тууж давхин хүрцгээе гэсэн боловч Нарангарвуугийн эцэг «Баян бvрд хүртэл хагас өдөрчийн газар байнаСүүлчийн хэдэн хавчиг усаа хүн малдаа хувааж өгөөд хөдөльеТэгэхгүй бол мал маань усны үнэрээр гүйж бахардан унах юм уу, гэнэт их ус уугаад цөмтээрч үхнэ»

гэж хориглон болиулсанНүүдэлчдийн дундаас хамгийн чадалтай сайн морьтой хоёр хүнийг буух газар сонгуулахаар түрүүлэн явуулахад

Нарангарвуугийн сэтгэлт залуу явах болж «ган хясаал хоёрыг зэрэг тайлан Баянбүрдэд гэрийнхээ шав тавина даа» гээд давхин одсонсонҮхэл рүүгээ тийм баяртай давхин явлаа гэдгийг хэн мэдэх билээТэр өдөр наран жаргахын өмнөхөн нүүдлийн цуваа баян бүрдэд ойртон ирэхэд :Нарангарвуугийг эцэгийн хэлсэн ёсоор хонь,

мал усны үнэр авч шуугин шаагин гүйлдэвУсан дээр түрүүлэн очсон хоёр хүлээж буй гэж итгэх тул хүмүүс сандарч мэгдсэнгүйЖаргах нарны туяанд алтан шаргал титэм өмссөн зуун зуун наст тоорой моддын дундуур явж ганц хүслэн болсон Баян бүрднйй усан дээр ирсэн чинь түрүүлж ирсэн хоёр зүүд зэрэглээ гэмээр нов ногоон зүлгэн

дээр цус урсган хэвтэж байвНүүдлийнхэн ямар нэг аймшигт гай гамшгийн урхинд орсноо мэдэж, яах учраа олохгүй гаслалдан байтал

морин төвөргөөн сонсогдож буу сэлэм агссан хориод морьтон уухай хашгиран дайрч, ирэвХөгшид хүүхдээ араг шээзгийд суулган тээж тэгнэж гэр бараагаа ачсан тэмээн хөсөг, гундаж шарласан унаа морьтой хоёр цахиур буунаас өөр зэвсэггүйцөөн хэдэн харчүүл сөрж, эсэргүүцэх арга даан чиг 6айсангүйДайрч ирсэн хориод морьтон халуун зун нэхий дээл сугалдаргалсан урт үстэй тангадууд, шувууны өд хатгасанцагаан улаан чалам ороож хоргой торгон нөмрөг хийсгэсэнхууз сахалтай хүрэл өнгөтцарайтай догшин эрс байвНарангарвуу нэгэнт амь тасарсан сэтгэлт залуугийн толгойг тэврэн уйлан хайлан байхад зэр зэвсэг, өмссөн зүүснээрээ дээрэмчдийн дундаас гоц ялгарсан нэгэн эр, ер бусын гоолиг цагаан морио агсамнуулан хажууд нь ирж

тасын нүд шиг эргэлдсэн хурц нүдээр цоо ширтсэн тэр мөчөөслэнэ хорвоод үзэсгэлэнт эм болж төрсний гай ирсэнНарангарвуу тэр хүний нүдэнд оногдоогүйсэн бол хонь малыг нь булааж замд уух хэдэн хавчиг ус өгөөд буцааж явуулахчбайсан байж магадгүй сэнГэтэл цагаан морьт хүн хэдэн үг хэлэнгүүт дээрэмчид нүүдэлчдийг хүрээлж аваад алуурчин төрхийн нэг муухайтангад «Тэнгэр уулын эзэн, Ландармын хувилгаан эртний өс хонзон,

өр төлөөсийг санаж монголчууд та нарыг хөгшид хүүхэдгүй хүнс тэмтрэн хонь малыг чинь булааж авна» гэж байна гэвНүүдэлчид дэмийлзүрх чичрэн мэгшилдэхээс өөр үг хэлэх сүүхээтэй хүн байсангүйНарангарвуу тэр үгийг сонсоод цагаан морьтны өмнө өвдөг сөхрөн

«Та ямарчхувилгаан байлаа гэсэн хүнтэй адил хүн байнаГан гачаалаас зугтаж, энэ хол зэрлэг зэлүүд баян бүрдийг хэнчхарамлахгүй гэж итгэж ирсэн,

энэ ертөнц дээр амьд яваа маань гэм биш юм бол өөр ямарчгэм буруубайхгүй хөөрхий ядуу малчин биднийг өршөөж хайрла!» гэж гуйсан билээТэгж гуйгаагүй бол яах байсан бол? Хүйс тэмтэрнэ гэж зүгээр сүрдүүлээд явуулахчбайсан юм уу, тийнхүү гуйж мөргөж явж нүдэнд нь өртөөгүй бол усны золиосонд авна гэж санаанд нь орохчбайсан уу,

үгүй юу бүү мэдЦагаан морьт хэдэн үг хэлж нөгөө муухай тангад хэлмэрчлэн «Тэнгэр уулын эзэн энэ эмийн гуйлтыг сонсоод энэрэн соёрхож байнаХонь малаа орхиод ганц хавчиг ус аваад элсэн дотор очиж буу.. Буугаад тэмээгээ авчирч өг гэж зарлиг буулгаж байна» гэвНүүдэлчид тэр ёсоор болохоос өөр арга зам байсангүйМалаа хаяад явъя гэхэд арын их говьд явган нүцгэн цөм ангаж цангаж үхнэМаргааш өглөө нь тангадууд хөтөлгөө морьтой давхилдан ирж нүүдэлчдийг цуглуулан хэлмэрч тангад «Тэнэмэл монголчууд та нарыг Тэнгэр уулын эзэн их өршөөж байна гээд Нарангарвууг зааж

«Энэ үзэсгэлэнт эмийн өршөөл гуйхыг үзээд сэгтэл нь зөөлөрч хэцүү бэрх аян замд хань болгон авахаар зарлиг буулгалааГан тайлагдах өдрийг хүртэл өдөрт «нэг ус авч малаа өнжөөд нэг усалж бай! Говьд бороо орж ган тайлагдсанөдөр та нар малаа туугаад нүүж зайлах ёстой!

Сайхан эмийг чинь хань болгож авсан болохоороо өнчин ишиг гарздуулахгүйгэж байнаЭнэ зарлигийг зөрчвөл хонь мал, энэ хүүхнийг чинь хүчээр булааж аваад чандрууг чинь хийсгэнэ! гэвНарангарвуугийн эх эцэг хоёр энэ үгийг сонсоод «Газар дээр ганц, охинтойсон билээ бид яаж түүнээсээ салах вэХүүхэд хөгшдийн хөл тээх унаа, ганц хавчиг ус өгөөд мал хөрөнгийг маань бүгдийг нь авГанц охиноос минь бүү хагацуул» гэж уйлан хайлан гуйвГэтэл тангадууд илд сэлмээ далайн давшилж «Тэнгэр уулын эзнийзарлиг! Тэнгэрийн зарлиг!» гэж хашгиралдан ирэхэд Нарангарвуу урагш гарч

«Аав ээж, ах дүүс минь миний үгийг сонсогтун!» гэвТангадууд илд сэлмээ буулгаж нүүдэлчид амьсгаа дарж газар ширтэн ширтэн зогсоцгоовАмьжирлагаасаа арай салчихгүй ган гачаалаас гарах нь гэж итгэж явсан хөөрхий аав ээж, аймаг садан хүүхэд хөгшдийн амийг өөрийн амь биеэр аврах ганц хувь тавилан ноогдов гэж Нарангарвуу тэрүүхэн агшинд эргэлтгүй шийдсэн байжээ.

«Аав ээж ахан дүүс минь ээ! Үхэх төрөхийнхооронд хагацал зовлон салдаггүй хорвоод бид төрсөн биш үү?

Олон хүний амийг аврах ганц хавчиг усны үнэтэйчбол Нарангарвуу чинь энэ хорвоод дэмий төрөөгүй юм байжМиний хойноос элэг зүрхээ эмтэртэл гашуудаж суулгүй амьжирлагаа бодож ган тайлагдсан цагт эсээ мэнд эх нутагтаа буцаарайХүний ганц үр би эх эцгээ өнчрүүлэх албатай боллооЭлгэн садан та нар минь энэ айлын гал голомт үр үндсийг таслахгүйг хичээн бодож

миний оронд нэг охиноо үрчлүүлж эцэг эх хоёрын минь элэг бүтэн болгоорой гэж захиад тангадуудын хөтөлгөө моринд моринд мордож явахад хөгшид хүүхэдгүй уйлан хайлан хоцорсонсон…

Нарангарвуу өглөө үүрээр сэрэх болгондоо тэнгэр цэлмэг бүрхэг алин болохыг зүрх түгшин хүлээсээр өдий хүрчээӨглөө бүр үүрийн туяа торгон асрыг нэвт гэрэлтүүлэн байхад дээрэмчдийг захирандагуулсан нөгөө догшин эрийн гарт охин биеэ тушаах өдөр хойшлов

гэж үр зуурхан сэтгэл амсхийх боловч ертөнцийн нэг өдөр тэнгэр бүрхэж бороо ордог нь жам хойно тэр өдөр хэзээ ирэх бол гэж шаналсаарЭнэ өглөө тэнгэр бүрхжээАнх тангадууд Нарангарвууг асар майханд барьсан хуруубуудалдаа авчиран, суварга оройтой цацаг манжилга болсон нэг гоёо асарт оруулахад хоргой нөмрөг нөмрөн улаан эрээн хивс дээр хажуулдсан нөгөө

догшин эр хачин аялгуутай монгол хэлээр «Би ! Тэнгэр уулын ар өврийг донсолгосон Хар салхи нэрт Беркехан гэгч байнаЖагар, Зунгар, Тангад, Тэлэнгэд олон газрын эмсийг би үзсэнТүр зуурын шуурганд удаан салхи хэрэггүй, Беркеханд удаан хань хэрэггүйБи чамайг хараад гэв гэнэт өөрөөр бодовМиний сэтгэлийн бvхэлд нь цахилгаан цахих шиг боловМонголд ийм сайхан эмс байдаг гэж бодсонгүйБи чамайг хүчээр авлааБи хэнээсчюугчгуйж яваагүйХарин чамаас гуйяҮзэсгэлэн сайхны чинь шан болгож гуйяЧи миний хань болГовьд ган тайлагдсан цагт бид урд их говийг туулж

Тэнгэр уулыг даваад би бурхны орон Доржлинд очиж амьдарнаБүргэдийн жигүүрчцуцах өдөр ирдэгЕртөнцөд ховорхон төрдөг сайхан эм чи тамын говьд нүүдлийн тэмээ хөтөлж насаа өнгөрөөгөөд яанаБурхны оронд очиж тэнгэрийн дагина шиг амьдар! Чи надтай хувь тавилангаар учирч юм бодогдуулсанчбайж магадгүйЧи түргэн шийд өлсгөлөн бүргэд чамайг харж байнаЗа гэсэн үг дуулж байж би хань болох хүнээ олж авъя гэсэнд Нарангарвуу бүх учрыг ойлгож бодох чөлөө гуйсан билээБодоод говьд ган тайлагдсанөдөр би таны хань болъё» гэсэн….

Бурхан минь! Өнөөдөр тэнгэр бүрхжээБороо орвол ган тайлагданаГан тайлагдвал… Нарангарвуу яах тухай нэгэнт шийдсэн боловч говьд ган тайлагдах өдөр

түүний амьдралын сүүлчийн өдөр болно гэхэд итгэхүйеэ бэрхИд шид гэдэг зөвхөн үлгэртлбайдагЭнэ хүртэл хичнээн арга мэх бодсончгарах газар олдох учир даанчбайсангүйТэгээд цөхрөвОлон хүний амь аврахсангэдэглсэтгэлд нь бадамласан зулын төдийхөн гэрэл туснаБусад нь цөм харанхуй..

…Беркехан хэлсэн үгэндээ эзэн болжээТусд нь асар бариулж үнэт эрдэнэс, хоргой торгоор тал засавИйм баян тансгийг Нарангарвуу хүн болсоор үзэх байтугай зүүдэлсэнчүгүйГэвч энэ бүхнээс харь хол газрын хүний цус үнэртэх шиг санагджээБеркехан нэг удаа ирээд үнэхээр өлсгөлөн бүргэдийн нүдээр ширтэвч хатуу зоригтой эрийн ёсоор биеэ барьж буй нь илэрхий шүд зуун нүдээ аньж байгаад

«Энэ тэнгэр намайг хясаж байнаГэвч би хэлсэн үгэндээ хүрч гурван жил бороо орохгүй юм гэхэд гурван жил хүлээнэ» гэсэнТэр байн байн хараад байвал тэсэхгүй гэсэн шиг өнөөдрийг хүртэл

хэдхэн удаалорж иржээТооройн ойгоор зугаацахад нь холоос харуулдан зогсоноГурав хоногийн өмнө орж ирэхдээ «Одоо удахгүй бороо орж ган тайлагданаБи зөнгөөрөө мэдлээ» гээд гарсан билээТэр ёсоор боловНарангарвуу зүүдэнд байгаа юм шиг удаан хөдлөлгүй хэвтлээХаруулын тангад аман дотроо ямар нэг мөргөл юм уу дуу үглэн гиншиж урагш хойш холхиноНарангарвуу зүрхнийхээ цохилохыг чагнаархан хэвтэж байтал асар дээр борооны ганц хоёр дусал унах шиг чимээ гаравАмьсгаа даран чагналааГэтэл тагТооройн навч сэрчигнэх, морьд өвс зулгаах бас алсын ямар нэг тодорхойгүй чимээ сонсогдоноЮу билээ гэж сэрэмжилтэл алсын чимээчбиш ямар нэг амьтан толгой дээр нь амьсгаадан тонгойж байх шигХамаг бие нь зарсхийвБеркехан ид шидээр мэдэгдэлгүй орж ирсэнчюм билүү! Беркехан шиг хүйтэн догшин нүдтэй хүнийг Нарангарвуу энэ насандаа үзээгүйТэр хүн бороо орохыг хүлээж толгой дээрээс нь өлсгөлөн бүргэдийн

нүдээр ширтэн суух шигҮгүй, энэ чинь юу болж байнаа? Зүүдэлж байна уу, аль солиорч байна уу? Нарангарвуу нүд нээхээс эмээж, чичирхийлэн хэвттэл алсын алсад газар доор юм шиг тэнгэр нүргэлэн дуугарч унтах зүүдлэх хоёрын хоорондох байдлаас сая салгажээ.

«Тэнгэр дуугарч байна! Тэнгэр дуугарч байна! Намайг дуудаж байна! гэж Нарангарвуу өндийж үсээ яаран сүлжэн дээлээ нөмрөн гарах гэтэл асрын үүдийг сэвхийтэл сөхөн Беркекан өрөөсөн чихнийхээ алтан ээмэг,

чалманы магнайд хадсан доржпалам шигтгээг гялалзуулсаар орж ирэв. «Беркехан би хэлсэн үгэндээ эзэн болсон шиг Нарангарвуу чи одоо хэлсэн үгэндээ эзэн бол!

Аллах тэнгэр хур бороо хайрлаж говийн ганчтайлагдах, миний ганчтайлагдах өдөр ирлээ» гээд чинжаал хутга зүүсэн бүсээ тайлан асрын булан руу шидэвНэгэнт шийдсэн үгээ хэлэхээс өөр зам Нарангарвууд байсангүйТэгээд ийн өгүүлэв. «Би зориг муутай бүсгүй хүн боловч хэлсэн үгэндээ эзэн болнооГанц танд биш ! Эх нутагтаа амласан ам бийХоёулангий нь нэг зэрэг биелүүлэх арга даанчүгүйБи нутгаасаа үүрд явах боллоо биш үү? Бороо оронгуут манайхан нүүх албатайМиний сэтгэл дотроо амласан ам гэвэл энэ хойт хадан дээр гарч

аав, ээж, ах дүү нарынхаа нүүдэл далд орон ортол харж салах ёс гүйцэтгэе гэсэн юмГовь хичнээн бэрх гэлээчтөрж өссөн нутаг минь билээХол явахын өмнө нутаг усандаа vгээ шивнэж хэлдэг манай монголын ёсТэнгэрт төрөөгүй газарт төрсөн би тэр ёсыг зөрчиж болохгүйТаны хэлсэн бурхны оронд Доржлиндчбайг, хаачбайг би, аав, ээж, амраг садан нутагтайгаа үрийн ёсоор салсан гэж бодож явъяМиний эцсийн гуйлт энэ байнаYүнийг биелүүлсэн хойно та миний биеийг яаж эдлэхээ өөрөө мэдээрэй»

…Халуун бороо орж байвНарангарвуу өндөр хадан дээр алсыг ширтэн зогсоноХаргана бударгана байтугай хад асга хүртэл хатаж ангасан говь ундаалан амьдрал ирж байлааГэвч бас амьдрал явж байвНарангарвуугийн тэрлэг нэвт норж биед нь наалдан гоолиг сайхан зургийг тодруулсныг Беркехан тэсэж ядан харж дагалдагч гурван тангад

хулгай нүдээр хялмалзанаНүүдэл бороон дунд бүртэлзэн хөдөллөөНартайд сан бол хараа далд ортол нь хагас өдөр зогсох сон бизГэвч энэ бороо бүхнийг түргэтгэлээ.

«Аав, ээж, амраг садан минь ээ! Нарангарвуу чинь энэхэн насны амьдралыг үргэлжид наран гарахын чинээ бодож явжээГэтэл санаандгүй харь хүйтэн элэгтний гарт булаагдажхав харанхуй болдог юм байжНарангарвуу чинь наргүй яаж амьдрах билээ дээАмраг садан, айл аймаг минь! Би та нарынхаа амийг өөрийн амиар аварлааНарангарвуугаа санаж дурсаж яваарайҮр хүүхэд чинь үлгэр домогт ярьж явбал амьд явснаа ялгаа нь үгүй биш үүГовь минь! Говь минь! Эрхэлж хөрвөөж өссөн эх сайхан нутаг минь! Ган халуунаас чин зугтааж явж гай зовлонд уналаа гэж гажран гомдох юун билээҮхэвч төрөвч үйл заяагаар холбоотой нутгаасаа салж хайшаа явах билээ биХүчээр булаагдан очих харь газар бурхны орон боловч тамынорноос ялгаа нь юу билээ. .

Нарангарвуу чинь амиа нутагтаа орхилоо! Тэнгэрээс нисэж газартаа унасан шувуухайлгэлээ! гэж дотроо шивнээд чононд ээрэгдсэн согоо мэт хэд харайгаад хаднаас халин оджээ.