Цанлиг гэр лүүгээ явсангүй Цогтоог сэмхэн дагасаар гэрийнх нь гадаа ирээд ямарчтөлөвлөгөөгүй баахан гадаа зогсовЦогтооглүгүйхийчихвэл бүх юм сайхан болох юм шиг түүнд санагдан байж ядавч яг яаж гэдгээ сайн мэдэхгүй байлааХүний амийг хороох амарханчдараа нь ял шийтгэлгүй цэвэрхэн үлдэхлхэцүү гэж хүү боддог болсонТиймээс толгойгоо ажиллуулах цаг болжээГадаа харанхуй болж энд тэнд ноход хуцалдан хүмүүсийн хөл хөдөлгөөн татрах үеэр Цанлиг хашаа даван дотогш нэвтрэвЦогтоогийнх нохойгүйг мэдэж байсан болохоор түүнд айх зүйл байсангүйСэмхэн гэтсээр байшинд ойртож цонхнууд руу шагайн Цогтоогийн өрөөг хайсаар олж газарт суун хэсэг чагналааЗуны урь орсон тул тэр цонхоо том дэлгэжээ…

Төрсөн өдрийн үдэшлэг тарж хүүхдүүд гэр гэрийн зүг явлааТэдэн дунд баяр хөөр дүүрэн нэг хөвгүүн байхад хорсол шаналал дүүрэн бас нэг хөвгүүн байвЦанлиг гэр лүүгээ явсангүй Цогтоог сэмхэн дагасаар гэрийнх нь гадаа ирээд ямарчтөлөвлөгөөгүй баахан гадаа зогсовЦогтооглүгүйхийчихвэл бүх юм сайхан болох юм шиг түүнд санагдан байж ядавч яг яаж гэдгээ сайн мэдэхгүй байлааХүний амийг хороох амарханчдараа нь ял шийтгэлгүй цэвэрхэн үлдэхлхэцүү гэж хүү боддог болсонТиймээс толгойгоо ажиллуулах цаг болжээГадаа харанхуй болж энд тэнд ноход хуцалдан хүмүүсийн хөл хөдөлгөөн татрах үеэр Цанлиг хашаа даван дотогш нэвтрэвЦогтоогийнх нохойгүйг мэдэж байсан болохоор түүнд айх зүйл байсангүйСэмхэн гэтсээр байшинд ойртож цонхнууд руу шагайн Цогтоогийн өрөөг хайсаар олж газарт суун хэсэг чагналааЗуны урь орсон тул тэр цонхоо том дэлгэжээЦогтоо өрөөндөө ганцаараа ном уншин хэвтэнэЦанлиг харин түүнийг яах тухайгаа бодон цонхон доор нь нугдайн суусаарХэсэг нам гүм байж байснаа Цогтоогийн дуу гарч хэн нэгнийг эрхлүүлэх сонстов.

\”Муу новш Гэгээтэй утсаар ярьж байна\” гэсэн бодол юун түрүүнд толгойд нь орж ирэн уурнь хүрч тэсэлгүй цонхоор шагайн хартал Цогтоо нэг том муур тэвэрчихсэн эрхлүүлж байх юм.

\”Өөр шигээ хачин амьтан тэжээх юмЮунчнялуун юм бэ дээЗа яахав хайртай амьтнаа сүүлийн удаа эрхлүүлээд авУдахгүй энэ ертөнцөөс чи зайлна аа\” гэж дотроо заналааТэр эндээ хүлээж байгаад Цогтоог унтахаар цонхоор нь орж гутлынх нь үдээсээр боож алаадамиахорлосон байдалтай болгохоор шийджээСэтгэл зүрхэнд нь өчүүхэн төдийчЦогтоог өрөвдөх сэтгэл байсангүй, зүгээрлүзэн ядалтаар дүүрэн лугшиж байлааТөд удалгүй Цогтоо унтах гэж буй бололтой гэрлээ унтраагаад орондоо оровЦонхоо хаасангүйд нь Цанлиг битүүхэн баярлан удахгүй хийх гэж буй

аймшигт зүйлдээ сэтгэл нь догдолж яаж хийхээ төсөөлөн сууж байтал гэнэт толгой дээр нь муур дуугарч бондгосхийтэл цочлооМуур танихгүй хүн сууж байгааг харсан бололтой цонхны тавцан дээр суучихаад мяавлаад салах шинжгүйЦогтоо өндийн муураа нэрээр нь дуудсанчөнөөх нь эзэндээ очих нь битгий хэл Цанлиг руу улам ойртон тонгойгоод чанга чанга орилж эхлэв.

\”Яасан бэ Ногооноо? Наана чинь амьтан ороод ирж үү?\” гээд Цогтоогийн босч ирэх сонстоход Цанлиг сандран цааш мөлхсөөр байшингийн булан тойрч нуугдлааЦогтоо муураа тэврээд цонхоор цээжээ гарган ийш тийш харснаа \”Юучбайхгүйлбайна шүү дээ мангараа, хоёулаа унтъя ааМиний Ногооноо даараад байгаа юмуу\” гэснээ цонхоо хаагаад түгжчихлээЦонх хаалттай болохоор дотогш орж чадахгүй, эвдэх юмуу хагалвал чанга чимээ гарч баригдах аюултай тул төлөвлөгөө нь нурсанд уурссан Цанлиг гайтай ногоон муурыг зүхэн хараасаар гэрийн зүг гэлдрэв.

\”За яахав өнөөдөр чамд аз таарлааУдахгүй чамайг наад хайртай мууртай чинь хамт тонилгохоо би мэдье ээ\”

Маргааш нь Цанлиг сургууль дээр очоодлөдөржин түмний доог тохууболовНэг хөмсгөө хусуулсан болохоор хачин инээдтэй харагдах нь ойлгомжтой шүү дээГэгээ хүртэл ангидаа орж ирэн түүний хажууд суугаад царайг нь харангуутаа инээдээ барьж чадалгүй писхийтэл инээж:

~ Найзыгаа уучлаарайГэхдээ чи үнэхээр инээдтэй харагдаад байнаа хаха Хүн хэлээд байхад яах гэж хөмсгөө хусуулж байгаа юм бэ? Хүүхдүүд одоо чамайг байнга шоолно доо…

~ Хэдхэн хоноод амралт эхлэх юм чинь яахав дээНамайг хараад баясцгаажлбайг.

~ Заза чичугаасаа иймэрхүү юм тоохоор хүн бишлдээ гэснээ Гэгээ хаалгаар орж ирэх Цогтоог олж хараад ичингүйрэн инээмсэглэвЦанлиг түүний харцыг дагуулан харснаа зэвүү нь хүрч хачин муухай нүүрээ мурчилзуулаад:

~ Нээрээ чамд Цогтоо үнэнгээсээ таалагддаг юмуу? Эсвэл зүгээрлхөмсгөө хусахгүй гээд үнсчихсэн юмуу? Яг тэгсэн байх тэ? гээд сүүлийн асуултандаа найдлага тавин Гэгээ рүү ширтэвГэгээ шууд хариулсангүй уруулаа хазлан үзгээ оролдож сууснаа:

~ Би чамд өмнө нь хэлж байсан даа… чи санахгүй байгаа юмуу?

~ Үгүй ээ санахгүй байнаСургуулиа төгсөж мэргэжил эзэмштлээ хэн нэгэнд дурлахгүй, хэнтэйчүерхэхгүй гэснийг чиньлсанаж байна! гэж Цанлиг ууртайхан хэлж орхилооГэгээ түүн рүү гайхан хараад:

~ Тиймээ би тэгж хэлсэн, тэгж боддогГэхдээ хүний сэтгэл зүрх гэдэг чинь тархинд захирагддаггүй юм байнаБи түүнд сайн, бүр хайртайчбайж магадгүйОдоо болов уу? Ер нь чи яагаад надаас энэ тухай асуугаад байгаа юм?

~ Зүзүгээр л… Чамайг дэмий хүнд дурлаж сайхан ирээдүйгээ баллах вий гэж санаа зовоод л… Уурыг чинь хүргэсэн бол уучлаарай намайг…

~ За юунд нь уурлах вэ найзааБичгэсэн дэмий бухимдчихлааНайздаа санаа зовох хэрэггүйОдоохондоо бид хоёр үерхэж дотносохгүй ээ, тэр намайг хүлээж чадвал… гээд Гэгээ чимээгүй болов.

\”Чи надад ингэж хэлэх хэрэггүй байсан юмЗүгээрлтэрэнд сайн биш гээд хэлчихгүй дээТэгсэн бол би Цогтоог алахгүйлбайлааБүр хайртайчбайж магадгүй гэнээ! Тэгээд миний хайр яах юм? Чамайг энэ олон жил үнэнчээр хайрласан миний агуу сэтгэл яах болж байна аа?

Чи надад сонголт үлдээсэнгүйЧи бид хоёрын дундуур хэнчорохыг би хүсэхгүй байнаТийм болохоортийм болохоор би заавал Цогтоог ална\” гэж бодох зуур

Цанлигын цээжин дотор хэн нэгэн орчихоод дэвхцээд байгаа юм шиг хачин хөндүүрлэхэд гараа чанга атган өөрийгөө тайвшруулж Цогтоогын хойноос заналын харц илгээлээ…

Удалгүй сургууль тарж зуны амралт эхлэвГэгээ энэ зун дахиадлхөдөө явахаар болж Цанлиг ганцаараа уйтгар гунигын далайдаа хөвөн үлджээЦогтоог алах хүсэл нь одоочунтраагүй хэвээр тул орой бүр гэрийнх нь гадаа очиж хашааг нь давж ороод цонхных нь дор боломжтой мөчийг хүлээн суунаГэвч Цогтоог сахиусантэнгэр нь хамгаалаад байна уу гэлтэй ямар нэг шалтгаанаар Цанлигт боломж гарахгүйлбайлааИхэнхдээ өнөө ногоон муурлтүүнд садаа болж эзнийхээ амийг аварнаИнгээд Цогтоо ангийнхаа хөвгүүний гарт амиа алдчихалгүй хэд хоноод баслхөдөө яваад өгчээЦанлигын аймшигт төлөвлөгөө ямартайчхэсэгтээ хойшлогдлооХайртай охин ньчбайхгүй, үзэн яддаг өстөн ньчэзгүй, ганцаар хоцорсон Цанлигын хийдэг ганц ажил, хобби нь янз бүрийн аллага, гэмт хэрэгтэй аймшгийн кино үзэх боловЭхэндээ тэр Цогтоог яаж хөнөөж болох талаар сэдэл авах гэж иймэрхүү кино үзэж эхэлсэнчсүүлдээ бүр үүндээ донтож буйгаа өөрөөчанзаарсангүйТэр бараг бүтэн өдөржин цус нөжөөр дүүрэн кино үзэж хичээлээчбараг хийхээ боливШөнө унтахдаа хүртэл Цогтоог алж байна хэмээн зүүдлэх нь аймаарХамгийн харамсалтай нь энэ муухай зүйлээс татаад авчих хэн нэгэн түүний дэргэд байсангүйЯдаж Гэгээ хотод байсан бол тэр хоёр өдөр бүр номын санд сууж хичээлээ хийгээд ийм кино үзэж суух зав олдохгүй байсан биз ээАшгүй долдугаар сарын дундуур Гэгээ хотод ирж Цанлиг хүү харанхуй бараан ертөнцөөсөө түрчболов ангижравТэд энэ жил төгсөх ангид орж ганцхан жил суралцаадлих сургуульд орох учраас хичээлээ шамдан хийх ёстойЦанлир өдөр бүр Гэгээтэй хамт номын санд суудаг болсончорой нь гэртээ ирээдлөөрийн эрхгүй аллагатай кино хайж үзсээр байлааХарин ийм шинэ хоббитой болсноо Гэгээд хэлсэнгүйМөн тэрээр Цогтоог мартсангүй хэд хоноодлирсэн эсэхийг нь шалгаж эргэж тойрноОдоо тэр хүн алах маш олон арга мэддэг болсонТүүнийгээ хэрэгжүүлнэ гэхээс тэсч ядан Цогтоог хүлээхчтэдний гэр эзгүй хэвээрНэг өдөр хоёр найз номын сангаас гараад анх танилцаж байсан нөгөө цэцэрлэгтээ ирлээХүний хөлөөс зайдуухан байдаг нөгөө сандал нь яглхэвээрээ тэр хоёрыг хүлээсэн мэт хоосон байвГэгээ сандал дээр суугаад Цанлиг руу дулаан харцаар ширтэж байснаа:

~ Анх чамтай танилцахад их гунигтай, муухайааштай хүүхэд байж билээХарин найзлаад удах тусам сайхан сэтгэлтэй, тэвчээртэй, ухаантай гэдгийг чинь мэдсэнБас надтай адилхан мөрөөдөлтэй, зорилготойТийм болохоорлчамтай найзалсандаа баярладаг… Хоёулаа ер нь үүрдийн сайн найзууд байхаа тэ?

Цанлиг баяртайчюм шиг, гунигтайчюм шиг инээмсэглээд:

~ Бичгэсэн чамтай найзласандаа үнэхээр их баярладагТэр өдөр чи над дээр ирээгүй бол… гээд санаа алдан доош харавГэгээ түүний мөрийг дэрлэн тэнгэр лүү ширтээд:

~ Цанлиг аа, хоёулаа хичээлээ сайн хийж төгсөөд мундаг эмч нар болно ооТэгээд зөндөө олон хүмүүсийг өвчнөөс нь салгаж эрүүл болгоод лЧи боддоо, Монгол улсын гавьяат хүний их эмч Цанлиг гээдлчамайг хүмүүс хүндэлдэг болношдээ… Хоёулаа тэгээд зөндөө их сайн ажиллаад амралтаараа гадаадад аялаад л…

Ёоо ингээд бодохоорлбүр хурдхан шиг төгсөөд их сургуульдаа ормоор байна аа

~ Харин тиймээ… гэхээс өөр хэлэх үг Цанлигт олдсонгүйГэгээ ирээдүйгээ түүнтэй хамт байгаагаар төсөөлж буй нь үнэхээр сайхан санагданаГэвч Алимааг алсан, Цогтоог бас алахаар төлөвлөж буйгаа бодохоор өөрт нь сайхан ирээдүй байхгүй юм шиг… нэглгунигтай.

\”Гэгээ ийм сайн сайхан зүйл бодож мөрөөдөж байхад миний боддог зүйлс таарч дээХэрвээ би Цогтоог алаад, дараа нь баригдчих юм бол Гэгээ намайг үзэн ядах байх даа…

Цогтоо зүгээрлэндээс, Гэгээгээс холхон яваад өгөөсэйЯдажлГэгээгийн араас гүйхээ болиод өөр охинтой үерхээсэйТэгвэл би зүгээрлбайна шүү дээМиний охиноослхолхон байчихвал…\” гэж дотроо бодон суувИйнхүү сар шахам хугацаа өнгөрч Цанлиг Гэгээтэй хамт байсаар охины дулаан энерги нөлөөлөв үү гэлтэй аймшгийнкино үзэх ньчбагасч Цогтоогийн гадаа очихоочболивГэгээг Цогтоогийн талаар ярих болов уу, Цогтоог санаж үгүйлж байгаа болов уу, эсвэл түүнийг шохоорхохоо больж мартсан болов уу гэх зэрэг бодол толгойд нь эргэлдэнэГэвч охин Цогтоогийн талаар юучдурсахгүй, ямар нэг хүн санаж шаналсан шинжгүй үргэлж инээд хөөртэй байх нь Цанлигт багачболов найдвар төрүүлж түүний аймшигт төлөвлөгөөг мартагнуулж байсан юмХичээлийн шинэ улирал эхлэхээс хэдхэн хоногын өмнө Цогтоо гэртээ ирэвГэгээг харалгүй бүтэн гурван сар болж санаж үгүйлсэндээ галзуурах шахжээХэдхэн хоноод хичээл эхэлж түүнийг харна гэдгээ мэдэж байвч тэссэнгүй очиж уулзахаар шийдэн гэрээсээ гарлааГэгээ гэртээ байсангүйУтас руу нь залгаж эсвэл мессеж бичиж болохчЦогтоо аль алиныг ньчхийсэнгүй зүгээрлтүүнийг иртэл гадаа нь хүлээхээр шийдэвЦанлиг, Гэгээ хоёр номын сангаас гарч энэ тэрийг ярилцан алхсаар Гэгээгийн гэр ойртсоор лЦанлиг хөгжилтэй инээд алдан жаргалдаа умбан явнаГэгээг зогтусахад Цанлиг гайхан түүний харсан зүг рүү хараад Цогтоог олж харавСаяхан баяр хөөрөөр гэрэлтэж байсан харц нь хормын дотор бүүдийж үзэн ядалтаар солигдлооГэгээ харин догдолж буй нь илт хацар нь ягааран Цогтоо руу алхахад Цанлиг шаасан гадас мэт зогсож хоцровЦогтоо тэр хоёрын өөдөөс хурдан хурдан алхаж ирмэгцээ:

~ Сайн уу хоёрооСайхан амарцгааж байна уу? хэмээн мэндчилээд Гэгээ рүү үнэхээр их санасан харцаар ширтэхийг Цанлиг цаанаас харан зэвүү нь хүрсэндээ мэндэлсэнгүйГэгээ харин Цогтоо руу эгцэлж харж чадахгүй ичингүйрэн газар ширтэж:

~ СайнЧи сайн уу?

~ СайнТа хоёр номын санд сууж байгаад ирэв үү?

~ МханЧи ямар хэргээр…

~ Би харин чамаас юм асуух гээд… Нөгөө… нөгөө юуны ном байвал түр өгөөч гэх гээд л…

\”Мууновш худлаа хуцаж байх шивГэгээтэй уулзах шалтаг хайжлирээ бизЗүгээр мөрөөрөө холхон байгаад өгөхгүйҮхлээ эрсэн новш вэ\” гэж Цанлиг бодон хөмхийгөө зуувГэгээ инээд алдан Цогтоо руу хараад:

~ Юуны ном? Сорилын ном уу? гэхэд Цогтоо гялсхан толгой дохиж:

~ Тийм тиймСорилын ном байна уу гэх гээдлхэхэ.

~ Байгаа байгааБи гэр лүү ороод аваад гараад ирьеЧи хүлээж байх уу?

~ Өө тэгье, тэгьеГэгээ сая нэг Цанлиг руу эргэж хараад:

~ Хүргэж ирсэнд баярлалаа найзааМаргааш цагтаа уулзъяБолгоомжтой яваарай гээд гэр рүүгээ дэгдэвЦогтоо цайлганаар Цанлиг руу гараа даллан инээмсэглэнэЦанлиг тэндээ зогсоод байлтай биш аргагүй цааш эргэн алхсаар булан тойроод буцаж шагайн нөгөө хоёрыг яах нь вэ хэмээн ажиглахаар зогслооГэгээ ном барьсаар гарч ирээд тэр хоёр юучюм ярилцан зөндөө удаан зогслооЦанлиг тэр хоёроос харц салгалгүй ширтэн \”Юугаа яриад байдаг байнааХурдан зайлаач новшоо\” хэмээн амандаа шивнэн байж яднаБараг цагийн дараа өнөө хоёр салж Цогтоо гэр рүүгээ явахад уурандаа шатах шахаж улаан царайлсан Цанлиг араас нь дагавЦогтоо дуу аялан гэртээ ирж өрөөндөө ороод орон дээр унангуутаа \”Гэгээ, Гэгээ\” хэмээн амандаа үглэнэХайртай охиноо харж дурлалдаа шатсан хөвгүүн хэн нэгэн гэтсээр цонхон доор нь ирэхийг анзаарсангүйЧихэвчээ зүүн хайрын дуу тавьж тултал нь чангалаад Гэгээг бодон нүдээ анилааЦанлиг түүний унтахыг хүлээж тэвчсэнгүй нээлттэй цонхоор өнгийгөөд Цогтоог нүдээ анин хэвтэж буйг харавЧихэвчин дэх хөгжим нь Цанлигтчсонсогдож байсан болохоор өөрийг нь сонсохгүйг мэдсэн тэрээр босч зогссон хэвээрээ цүнхээ онгойлгон цаасны хутга гаргаж ирээд ирийг нь харснаа муухай мушилзан инээх нь аймшигтай харагданаГэнэт өрөөний хаалга онгойж Цанлиг сандран доош сууж амжив уу үгүй юу хэн нэгэн орж ирэх нь сонстовЦогтоотой хөдөөнөөс хамт ирсэн хамаатных нь жаал өрөөнд нь кино үзэж хамт хонох гэж буйг сонссон Цанлиг дахиадлтөлөвлөгөө нь бүтэхээргүй болсонд уурсан тэндээс холдохоор гэтэж явтал яг хойно нь муур дуугарах шиг боловНогооноо нээлттэй цонхоор үсрэн буугаад Цанлигыг дагасан нь энэ ажХаранхуйд юучхарагдахгүй атал Цанлиг гайхалтай хурдан хөдлөн огцом эргэнгүүтээ өнөө муурын багалзуураас атгаад авлааНогооноо муухай чарлаж түүний гарыг самардан мултрахаар тэмцэлдэвГэвч Цанлиг хөөрхий муурыг тавьсангүй хоёр гараараахүзүүг нь бараг бяцартал базан мушгихад муурны дуу гарахгүй хяхтнан хэсэг сарвалзаж байгаад хөдөлгөөнгүй гулжийлааЦанлиг үхсэн муурыг цүнхэндээ хийгээд хашаа даван одсон хойно Цогтоо муураа хайн \”Ногооноо, Ногооноо\” гэж баахан дуудсанчмуур нь ирсэнгүй…

Өстөн дайсныхаа хайртай амьтныг хороосондоо багачболов тайтгарсан Цанлиг гэртээ ирмэгцээ багахан хоол хийж идчихээд муурын цогцсыг гарган ширээн дээр тавиад цаасны хутгаа барин тухлавМаргааш өглөө нь Цогтоо сэрэнгүүтээлаймшигтай зүйл олж харан золтой лухаан алдчихсангүйЦонхных нь харалдаа хашааны шонгоос Ногооноогын зэрэмдэглүүлсэн цогцос унжиж, ялаа батгана шавж байлааХүү сөхрөн сууж гашуудан уйлавАрван жил хамт байсан хамгаас хайртай амьтан нь шүү дээХөөрхий муурын хоёр нүдийг нь ухчихсан, бүх арьсыг нь өвчиж сүүлнээс нь унжуулаад орхисон байвХүзүүнд нь улаан уяагаар нэгэн цаас зүүсэн нь салхинд дэрвэн хийснэАав ээж нь ажилдаа яваад эзгүй байсан тул Цогтоо нөгөө дүүтэйгээ хамт муураа оршуулахаар шонгоос салгаж аваад хүзүүнд нь уяатай цаасыг үзтэл

\”Чичгэсэн удахгүй иймболно\” гэж эв хавгүй дармалдан бичсэн байлаа…