Цанлиг хийх гэж буй зүйлдээ эргэлзсэн бололтой бараг арван минут хөдөлгөөнгүй гөлөрч зогсовГэхдээ тэр эргэлзсэн биш зүгээрляаж хийхээ бодож тунгаан байсан нь энэ ажээИнгээд бүх зүйлээ нарийн төлөвлөж дууссан бололтой ор луу шийдэмгийочин Алимаагийн гар хөлийг олсоор баглаж эхлэвСогтуу хүүхэн өөрийн мэдрэлгүй байгаа бололтой ямарчэсэргүүцэл үзүүлсэнгүй, сэрсэнчгүйХүлээстэй хүүхнийг хөлөөс нь чирэн гулгуулсаар газар луу унагатал пидхийх чимээ гарч хүү сандран доош нугдайлааАдьяа хурхи..рсан хэвээрАлимаа харин газар унаад өвдсөн бололтой янцаглан хөдлөхийг оролдовЦанлиг түүн дээгүүр харайн гарч орон дээрээс дэр аваад цээжин дээр нь өвдөглөж суунгаа дэрээрээ нүүрийг нь хамаг хүчээрээ дарлаа….

Хэзээчбилээ дээ, нилээн багадаа үзэж байсан кинон дээр нэг залуу найз бүсгүйгээ унтаж байхад нүүрийг нь дэрээр бүтээж

муужруулаад дараа нь зүрхрүү нь хутгалж алдаг яг тэр хэсэг Цанлигын нүдний өмнө жирэлзэн өнгөрөвАрхи сэнгэнүүлэн хурхирч хэвтээ Алимаа өргөж авсан хүү нь өөрийг нь хороохоор сэмхэн гэтэж буйг зүүдэлсэнчүгүйЦонхоор тусах сарны гэрэлд хутга, олс барин зогсож буй хүүг хэн нэг нь харсан бол цочиж хирдхиймээр аймшигт алуурчин шиг харагданаТүүний нүдний харц огт өөр хүнийх шиг болсон байлааЦанлиг хийх гэж буй зүйлдээ эргэлзсэн бололтой бараг арван минут хөдөлгөөнгүй гөлөрч зогсовГэхдээ тэр эргэлзсэн биш зүгээрляаж хийхээ бодож тунгаан байсан нь энэ ажээИнгээд бүх зүйлээ нарийн төлөвлөж дууссан бололтой ор луу шийдэмгийочин Алимаагийн гар хөлийг олсоор баглаж эхлэвСогтуу хүүхэн өөрийн мэдрэлгүй байгаа бололтой ямарчэсэргүүцэл үзүүлсэнгүй, сэрсэнчгүйХүлээстэй хүүхнийг хөлөөс нь чирэн гулгуулсаар газар луу унагатал пидхийх чимээ гарч хүү сандран доош нугдайлааАдьяа хурхирсан хэвээрАлимаа харин газар унаад өвдсөн бололтой янцаглан хөдлөхийг оролдовЦанлиг түүн дээгүүр харайн гарч орон дээрээс дэр аваад цээжин дээр нь өвдөглөж суунгаа дэрээрээ нүүрийг нь хамаг хүчээрээ дарлааАмьсгал нь боогдсон Алимаа амь тэмцэн тийчигнэвч гар хөл нь хүлээтэй болохоор яажччадсангүй, хэсэг тийчилж байгаад хөдөлгөөнгүй гулжийвЦанлигийн хар хөлс нь цувжээСалгалсан гараар дэрийг авч ор луу чулуудаад Адьяа руу харвал өнөөх нь юу болж байгааг мэдсэн шинжгүй дуржигнатал хурхирнаХүү шүүгээн дээр тавьсан балиусаа авахаар очсноо нэгийг санав бололтой гарч яваад нимгэн алчуур барьчихсан чармай нүцгэн орж ирэвСандал дээр тохоотой байсан Адьяагийн хиртэй цамцыг дээгүүрээ углаад шалан дээрээс өмдийг ньчбас авч өмслөөАварга том эрийн хувцас түүнд томдон навсайсан юмлхарагданаҮүдэнд хэвтэж байсан шивэртэй том гутланд хөлөө дүрмэгцээ хүү өөрийн эрхгүй ярвайн \”Сэжгийн новш\” гэж үглээд мануухай шиг навсайсан амьтан гутлаа чирэн өрөөн дундуур холхивХутганы бариулыг алчуураараа сайтар арчин ороож бариадухаангүй хэвтэх Алимаа дээр очин хажууд нь явган суулааНэгэн цагт ээжээ гэж дууддаг байсан хүн нь чармай шалдан ухаангүй хэвтэхийг харах тиймчсайхан байсангүй.

\”Би таныг хайрладаг байсан… Гэхдээ та намайг хайрлаагүй… Намайг гомдоож, доромжилсонОдоо би хариуг чинь өгнө…

Тиймээ хариуг чинь өгнө\” гэж амандаа шивнээд хутгаа дээр гэгч нь далайн хэсэг саатсанаа хурдтайгаар буулган

зүүн мөөм рүү нь дүрж орхилооАлимаа сүүлийн удаа татваганан хөдлөөд энэ хорвоогоос бүр мөсөн одовЦанлиг ямарчнүүрний хувиралгүй хутгаа буцаан сугалаад дахиад нэг, хоёр, гурав гээд хэдэнчудаа дүрсэн юм бүү мэдХүүхний цээж, хүүгийннүүр ам, хувцас хунар цусанд будагджээХивсэн дээр цусан далай нэлийн урсанаХүү сая нэг хүүхнээс холдож Адьяа дээр очоод гарт нь хутгаа атгуулан хурууны хээг нь сайтар үлдээчихээд үзүүрээс нь алчуураараа чимхэн болгоомжтой гэгч нь шалан дээр тавивОдоо Адьяаг цусаар будах үлдлээАлчуураа цусан далайд дүрээд Адьяагийн гар нүүр, хүзүүг улаан эрээн болгочихоод тэднээс холдон хийсэн зүйлээ ажиглан хэсэг саатавАймшигтайхирдхиймээр дүр зураг харагданаХамгийн хачирхалтай нь хүү өөрөө ердөөчайж гэмшсэнгүйДараа нь цустай гутал, хувцсыг эвтэйхэн тайлан шалан дээр хаяад өлмий дээрээ гишгэлсээр өрөөнөөс гарахдаа

\”Баяртай ааваа, ээжээ\” гэж хорсолтойгоор шивнэлээАдьяа түүнд хариу өгөх мэт чанга гэгч нь хурхиран үлдэвНүцгэн хэвээрээ коридорын гоожуурт очин нүүр гар, хүзүү толгойгоо угааж цэвэрлэж дуусаад коридорт дуссан ганц нэг цусыг арччихаад өрөөндөө орж орон дээрээ унаад өглөөХамаг бие нь даагдахгүй болтлоо ядарсанаа хүү саяланзааравГэдэснь өлссөндөө хоржигнон дуугарнаБараг гучин минут хиртэй ямарчхөдөлгөөнгүй гөлийн хэвтэж байснаа босч

гар утсаа аван цагдаа руу залгавХарилцуурын цаана \”Таныг 102 сонсож байна\” гэх дуулдахад хүү нүдээ эргэлдүүлэн уйлагнасанхоолойгоор \”Ахаа надад туслаач, манай ээжийг хүн алчихлаа\” гэж хашхирлаа…

Хүний амийг онц хэрцгийгээр хөнөөсөнхэргээр Адьяа бүх насаараа хорих ял ававТэр үнэндээ тас үсрээд юу болсныгчсанахгүй байсан тул

цагдаа нар гэрт нь ирж баривчлахад цусанд хутгалдан хэвтэх Алимааг, өөрийнхөө цустайгарыг хараад \”Би юу хийчихнэ энэ вэ?\” гэж боджээХутган дээрх түүний хурууны хээ, болсон бүхнийг нүдээр харсан гэх хүүгийн мэдүүлэг, өмнө нь Алимааг боомилж алахаар завдажбайсан гээд бүгд түүний эсрэгхангалттай нотолгоо болж Адьяа аргагүй байдалд оржээТиймээсчнэг их зөрж зүтгэсэнгүй хэргээ хүлээн шорон руу ачигдавТүүний маанаг болхиухаанд Цанлиг энэ бүхнийг хийсэн байх магадлалтай гэсэн бодол огт төрсөнгүйАзгүй хувь тавилантайгаа эвлэрэн аавын хаалгыг татлаа хөөрхийАлимаагийн оршуулганд ах дүүсээс нь бараглхүн ирсэнгүйХолбоо сураггүй хориод жил болсон болохоор аргачүгүй бизИхэнх нь чинээлэг, өндөр боловсролтой хүмүүс тул байшинг авах гэж хүүтэй булаалдаххүнчгарч ирсэнгүй нь яамайЦанлиг, Гэгээ, Цанлигын ангийн багш, хорооны нийгмийн ажилтан, Алимаагийн бага дүү Ариунаа гэсэн цөөн хэдэн хүнлталийгаачийг үдэж оршуулавАриунаа бусдыгаа бодвол арай өр зөөлөн сэтгэлтэй нь болохоор алс холын Америкаас эгчийнхээ оршуулганд хүрч ирсэн билээАриунаа Цанлигт талийгаачийн ажил явдалд хэрэглээрэй гэж нилээн хэдэн доллар өгөөд:

\”Ийм зүйл болсонд харамсаж байнаЭгч минь уг нь сайхан сэтгэлтэй сайн хүн байсан юмАрхи гэдэг муухай дайсандлхорлуулчихлааЧи харваас хатуужилтай сайн хүү байх шиг байнаЭнэ бүхнийг давж гараад мундаг боловсролтой сайн хүн болооройБи дахиж мөддөө Монголд ирэхгүй байхТийм болохоор чамд сайн сайхныг хүсэхээс өөр хийж чадах зүйл надад алга даа уучлаарайАавын минь барьж босгосон анхны байшинг сайн харж хандаж тордож байхыг хүсье\” гэжээИнгээд Цанлиг хоёр давхар байшиндаа эзэн суун ганцаар үлдлээУг нь өнчирч үлдсэн насанд хүрээгүй хүүхдийг улсын халамжинд шилжүүлэх ёстойГэвч тэднийхийг хариуцсан нийгмийн ажилтан нь энэ тал дээр хойрго хандаж ингэс тэгэс хийж явсаар сүүлдээ мартагдсан нь Цанлигтлсайн хэрэг боловЭнэ болж өнгөрсөн бүхний дараа Цанлигт тавих Гэгээгийн анхаарал халамж ихэссэнд хүү баяртай байвОдоо тэр өөрийн гэсэн байшинтай, мөнгөтэй болсонИрээдүйд Гэгээг эхнэрээ болгоод энэ байшиндаа аз жаргалтай амьдарна гэж хүү мөрөөднөГэхдээ тэрнээс өмнө Цогтоод дурласан Гэгээгийн сэтгэлийг эргүүлэх хэрэгтэй…

Юуны өмнө Ариунаагийн өгсөн мөнгөөр хүү байшингийн дотор талд засвар хийлгэж аятайхан цэвэрхэн болгоод хүмүүст түрээслүүлэн сар бүр овоо хэдэн төгрөгний орлоготой байх боловАлимаагийн алуулсан өрөөг хүртэл түрээслэхээсээ хүү санаа зовсонгүйХэдий хүн амины хэрэг болж байсан байшинчгэсэн түрээс нь хямд болохоор суух хүн мундахгүй олдож байвӨөртөө шинэ гутал хувцас гээд хэрэгтэй зүйлсээ авч цэвэрхэн дэгжин хувцаслахыг хичээнэГэвч Гэгээ түүнийг эр хүн гэж огтхончхарахгүй хэвээрГэгээ одоохондоо хүнтэй үерхэх бодолгүйгээ хэлсэн болохоор Цогтоо хүлээхээр шийдэж тэр хоёр ерөнхийдөө найзын хувиар харьцаж байгаа билээЭнэ бүхнийг Цанлигчбас мэдэж байсанчЦогтоог үзэн ядах сэтгэл нь хэвээрээЦогтоог харахаараа Гэгээ нэглөөр болчихдог нь хүүгийн дургүйг хүргэнэБолдогсон бол энэ мууЦогтоог газрынгаваар оруулчих юмсан гэж тэр боддог байлааГэсэнчгаднаа бол Цанлиг Цогтоотой маш энгийн найрсаг харьцанаЯглхумсаа нуусан муур шигЯмарчаргаар хамаагүй Цогтоогийн талаарх Гэгээгийн бодлыг өөрчлөхөөр хүү шийдсэнчболомж нөхцөл нь ер гарч өгөхгүй, Цогтоо ямарчалдаа гаргахгүйлбайлааЦанлиг шөнө бүр орондоо ороод ганцаараа хэвтэхдээ цусанд будагдсан тэр шөнийн тухай эргэн санаж Алимаагийн хутганд сийчигдсэн нүцгэн цээж нүдэнд нь харагддаг байвХарин сүүлийн үед тэр Алимаагийн оронд Цогтоог тиймэрхүү байдалтай хэвтэж буйгаар төсөөлөх дуртай болжээТэр яг одоочЦогтоогийн цээжинд хутга дүрэх боломж олдвол дуртайяа хийхээр байлааГэвч тийм эрсдэлтэйалхам хийж болохгүйгээ тэр сайн мэднэАлимаа, Адьяа хоёрыг зайлуулсан тэр нөхцөл байдал шал өөр шүү дээТиймээслболомжтой үеийг хүлээхээс өөр аргагүй гэж боджээТүүнд дахиадчхүн алах зориг байгаа нь үнэхээр аймшигтай…

Алимаагийн үхлээс хоёр сарын дараа Цанлиг 16 хүрч иргэний үнэмлэхээ авлааОлон жилийн дараа төрсөн өдрөө хүн шиг тэмдэглэхээр шийдэн сайн найз, үүрдийн хайр Гэгээг тэр урьжээТэд хамт хоолонд орж, кино үзэж, гадуур зугаалан үнэхээр аз жаргалтай өдрийг өнгөрөөвГэгээгийн хувьд зүгээрлсайн найзынхаа төрсөн өдрийг тэмдэглэж хамт яваа бол

Цанлигын хувьд хайртай охинтойгоо болзоонд явж байгаа мэт санагданаЭнэ өдөр тэр хоёр анх удаа хамт зургаа даруулан угаалгаж

Цанлиг тэр зургаа ихэд нандигнан Гэгээгийн бэлэглэсэн түрийвчинд хийж хадгалаад ганцаараа байх үедээ үргэлж хардаг зүйл нь болжээГэгээчбас төрсөн өдрөө даруухан тэмдэглэж өдөр нь Цанлигтай кино үзчихээд орой нь ээж, эгчтэйгээ гэртээ бялуугаа задалжээГэгээ төрсөн өдрөө Цогтоотой биш өөртэй нь тэмдэглэсэн гэж Цанлиг бодон маш их баяртай байлааСар өдрүүд урссаар лГэгээг өдөр бүр харсаар, хайрласаар, харамласаар дахин нэг өвөл, хавар, зун, намрыг үдлээЭнэ хугацаанд хүүгийн амьдралд онц сонин зүйл болсонгүйЦогтоо угийн даруухан хөвгүүн болохоор энэ хугацаанд Гэгээг дахин үерхье гэж шахсангүй, энгийн харилцаатай явсаарТэр хоёр нэг их дотносоогүй учир Цанлигын сэтгэл санаачаядуухан, Цогтоог ажигласан хэвээрээ ямар нэг болчимгүй үйлдэл хийсэнгүйЦанлиг Гэгээг гэрт нь хүргэж өгчихөөд гаднаас нь явалгүй бараг хоёр гурван цаг сууж байгаад явдаг нь бараг заншил боловЦогтоог ирээд Гэгээтэй уулзчих вий гэсэндээлтэрГэгээ харин үүнийг нь огт мэдсэнгүйБараг хоёр сар ингэж Гэгээгийн үүдийг манасанчЦогтоо ер үзэгдээгүй тул Цанлиг энэ дэмий ажлаа зогсоож эртхэн харих болжээИйнхүү Цанлиг хүү Гэгээтэй хамт хичээлээ хийдгээрээ хийж, хааяа гадуур гарч кино ший үзэн орой бүр гэрт нь хүргэж өгч дурлалдаа шатан, хайрандаа мансуурсан өдөр хоногыг өнгөрөөж байлааОрой гэртээ ирэхэд түүнийг харааж загнах хүн байхгүй, хөргөгчинд хоол хүнс дүүрэн, согтуу хүмүүсийн тээртэй чимээчбайхгүй болсон нь үнэхээр таатай санагданаХичээл сурлага ньчонц сайн, хэрэглээний мөнгөөр тасрахгүй гээд одоолнэг санаа зовох юмгүй сайхан амьдарч болох юм шигГэгээлтүүнийх болчихвол бүх зүйл төгс болох юм шиг санагдаж байвХарин орой бүр орондоо ороод нөгөө аймшигт шөнийг дурсан санадаг хэвээрээБүр нэгчорой алгасаагүй гээдлбодЦусанд будагдсан Алимаагийн дүр төрх хэзээчмартагдахгүй хүүгийн ой тойнд шингэсэн ажээГэхдээ энэ дурсамж хүүд эвгүй муухай санагддаггүйХаринчнэг тийм сэтгэл хөдөлмөөр, догдолмоор мэдрэмж төрүүлдэг бөгөөд хүү өөрөө тэр шөнийн талаар эргэн дурсах дуртайБүхэл бүтэн хүн алчихаад гэмгүй хүндтохож цагдаа нарыг өлхөн хуурч чадсандаа тэр сэтгэл хангалуун өөрөөрөө бахархдаг байвБас хутга бариад хүний бие рүү дүрж байхад мэдэрсэн тэр сэрэл мэдрэмжийг ахин мэдэрмээрчюм шиг нууцхан хүсэл тархиных нь гүнд байсаар байлаа…

Цанлиг 17 насны төрсөн өдрөө дахиадлГэгээтэй хамт хоёулхнаа тэмдэглэн өнгөрөөвХарин хэдэн сарын дараа Гэгээгийн төрсөн өдөр болж Гэгээ гэртээ ширээ засан ангийн хэдэн найзыгаа урьжээУрьдын адил өөртэй нь хоёулхнаа кино үзэх байх гэж бодож байсан Цанлиг үүнд ихээхэн ундууцсанчяалтай билээАль байдгаараа дэгжин хувцаслаж, гоёмсог цэцэг боолгон бэлдээд Гэгээгийнд очлооЦогтоо өөрөөс нь түрүүлж ирсэн байхыг хараад зэвүү нь хүрч боомилоод авмаар санагдсанчхудал инээмсэглэн мэндлээд өөдөөс нь харан суувГэгээгийн ээж Солонго ажилдаа явсан бололтой, эгч Туяа, Гэгээ хоёр ширээн дээр чихэр жимс өрөн, гал тогоонд хоол цай бэлдэж завгүй гүйлдэнэГэгээ анх удаа найзуудыгаа гэртээ урьж байгаа болохоор ихлбаяр хөөртэй инээд цацруулан дэгдэнэТүүнийг том өрөөнд орж гарах бүрийд хоёр хөвгүүн хайрын харцаа нууж чадахгүй ширтэн байлааУдахгүй хүүхдүүдчуван цуван ирж төрсөн өдөр эхлэвТуяа хүүхдүүдийг чөлөөтэй байг гэсэндээ ажилтай гэж худал хэлэн гараад явчихлааИнгээд найзууд биеэ барих зүйлгүй инээж хөхрөлдөн, идэж ууж байгаад хөгжилтэй тоглоом тоглохоор болон ширээгээ хурааж цэвэрлэн зай гаргавБүгд тойрч суугаад голд нь шил эргүүлээд таарсан хүн нь энэ байгаа хүүхдүүд дотроос таалагддаг хүнээ үнсэх ёстой гэнэТэгж чадахгүй гэвэл хатуу шийтгэл хүлээж хөмсгөө хусах ажээХэнлганц үнсэлтээс болоод хөмсөггүй болохыг хүсэв гэж дээ…

Цанлиг өмнө нь хэзээчийм тоглоом тоглож үзээгүй болохоор нилээн сандравШил өөр лүү нь заачихвал Гэгээг үнсэж чадах эсэхээ, үнсчихвэл Гэгээ өөрийг нь юу гэж бодох бол…

найзлахаа болиод хөндийрчих юм болов уу гэх зэрэг түмэн бодол толгойд нь эргэлдэн сууж байтал тэгэхээс тэгэх гэсэн шиг эргүүлсэн шилний амсар хамгийн түрүүнд түүн рүү заагаад зогсчих нь тэрХүүхдүүд дуу нэгтэйгээр үнсээрэй үнсээрэй гэж орилолдовЦанлиг сандарсандаа хамаг хөлс нь цувж яахаа мэдэхгүй дуугүй суусаарУг нь Гэгээг үнсэхийг тэр юунаасчилүү хүсэн мөрөөдсөөр ирсэнГэхдээ үнсчихвэл… ганц үнсэлтээс болоод Гэгээг алдчихвий гэсэн айдас түүнийг бариад болсонгүй.

~ Надад таалагддаг хүн байхгүй ээТийм болохоор шийтгүүлье гэж Цанлиг хэлчихээд Гэгээ рүү гунигтай гэгч нь харлааХүүхдүүд чихэндээ итгэсэнгүй түүн рүү гайхан харцгааж

\”Хүүе ээ тэгээд хөмсгөө хусах гээд байгаа юм уу?\”

\”Зүгээрлхэнийгчхамаагүй үнсчихээч, яадаг юм\”

\”Хайран хөмсөг, мөд ургахгүй дээ\”

\”Хаха хэлсэн бол хэлсэн, алив нөгөө сахлын машинаа гаргаад ир\” гэх зэргээр шуугилдан дэггүй хөвгүүд сахлын машинаа хайн үймэлдэвГэгээ түүний дэргэд ирээд:

~ Яаж хөмсгөө хусуулах юм бэ? Чамд үнэхээр таалагддаг охин байхгүй юмуу? Эсвэл энд байхгүй байгаа юмуу? Мангартаад байлгүй энд байгаа охидоос нэгийг нь үнсчихээ гэхэд Цанлиг шал ширтэн санаа алдаад:

~ Зүгээр дээҮс бол дахиад ургачихдаг эдҮнсэлт харин буцааж болохгүй зүйлшдээ гэж учиртайхан хэллээИнгээд Цанлиг нэг талын хөмсгөө хусуулж түүнийг харан хүүхдүүд элгээ хөштөл инээлдэвЦанлиг энэ үед гаднаа инээн сууж байсанчдотроо бачуурч үхэх шахаж байсныг хэнчмэдсэнгүйТоглоом үргэлжилж хүүхдүүд нэг нэгнээ үнссээр, Цанлигаас өөр хөмсгөөхусуулах тэнэг зоригтон гарч ирсэнгүйЦогтоо Гэгээг үнсэхэд хүүхдүүд \”Аая, ооё\” гэж хашхиралдан Гэгээгийн хацар улайж, Цанлигын уур хүрэвЦогтоод, Цогтоо шиг хайртай охиноо үнсээд авах зориггүй өөртөөчуур нь хүрч суулааЭнэ удаад шил төрсөн өдрийн эзэн Гэгээ рүү зааж хүүхдүүд түүнийг хэнийг үнсэх бол хэмээн сонирхсондоо амьсгаа даран чимээгүй болцгоовЦанлигын зүрх галзуу юм шиг цовхчин цамцныхаа хормойг чичирсэн гараар базангаа \”Цогтооглбитгий, Цогтооглбиш шүү\” хэмээн дотроо үглэж Гэгээгээс нүдээ салгахгүй ширтэнэЦогтоочмөн адил догдлол дүүрэн байсан нь ойлгомжтойГэгээ ичингүйрэн хөөрхөн инээмсэглэж хүүхдүүд рүү тойруулан харснаа сандлаасаа босч Цогтоогийн өмнө очиход Цогтоо баяртай нь аргагүй босч зогслооЦанлиг дотроо \”Хэрэггүй ээ, үгүй ээ\” гэж хашхиранболдогсон бол босч очоод Гэгээг хөтлөн гараад гүйчихмээр санагданаГэгээ өлмийгөө жаахан өргөөд Цогтоогийн хацар дээр шопхийтэл үнсэх чимээ Цанлигын чихэнд тодоос тод сонсогдож нүд нь харанхуйлавХүүхдүүдийн үү, аа гэж хашхичихчимээ ойртож холдон сонстсоор…

\”Би чамайг ална дааЗаавал ална\” гэж хүү дахин дахин үглэсээр байлаа…